1- برخي از روايات محل خاصي را تعيين نكرده و جايگاه آن حضرت را در
بيابانها و كوهها معرفي ميكند. از آن جمله حضرت مهدي(ع) به پسر مهزيار فرمود:
«فرزند مهزيار! پدرم امام حسن(ع) از من پيمان گرفت و فرمان داد كه براي سكونت كوههاي
سخت و سرزمينهاي خشك و دور دست را برگزينيم».(1)
از اين روايت استفاده ميشود كه حضرت از دسترسي مردم دور
است و كسي از محل سكونت وي آگاه نيست.
2 - برخي
روايات خاصي را به عنوان محل سكونت آن حضرت ياد نمودهاند، مثلا در برخي از روايات
در مدينه و پيرامون آن اشاره شده است.
ابوبصير ميگويد از امام باقر(ع) شنيدم كه فرمود: «لابد
لصاحب هذا الامر من عزلة و لابد في عزلته من قوة و ما بثلاثين من وحشته، و نعم
المنزل طيبة»(2)، صاحب زمان(ع) را عزلت و غيبتي است كه در آن، غيبت، نيرومند است
به سي نفري كه با حضرت هستند وحشت و تنهايي را از وي دور ميكنند (و به قوت وي
ميافزايد) و خوب جايگاهي است (مدينه) طيبه.
از اين روايات استفاده ميشود كه حضرت در مدينه منوره
منزل دارد و افرادي همواره با ايشان به صورت ناشناس هستند.
برخي روايات مكان امام زمان(ع) را كوه«رضوان» كه در
اطراف مدينه است، بيان كردهاند، عبدالاعلي آل سام ميگويد: «با امام صادق(ع) از
مدينه خارج شديم، به روحاء (اطراف مدينه) كه رسيديم حضرت نگاهش را به كوهي دوخت و
مدت زماني ادامه داد، و فرمود: اين كوه رضوان نام دارد، خوب پناهگاهي است براي
خائف(امام غائب) در غيبت صغرا و غيبت كبري.(3)
از روايات ديگر استفاده ميشود كه امام زمان(ع) در مكاني
به نام «ذي طوي» كه در اطراف مكه است، زندگي ميكند و از همان جا نيز ياران خود
قيام ميكنند. امام باقر(ع) فرمود: «امام زمان را غيبتي است در بعضي از
درهها و اشاره كرد به منطقه «ذي طوي. (4)
3- برخي روايات
جايگاه خاصي را براي امام زمان(ع) نام نميبرد، ولي از حضرت به عنوان فردي ياد
ميكند كه با مردم و در ميان مردم و با آنان حشر و نشر داردو به گونهاي ناشناس
زندگي ميكند. امام صادق(ع) فرمود: «صاحب الامر شباهتي نيز به حضرت يوسف پيامبر(ع)
دارد جاي انكار نيست كه خداوند با حجت خود همان كاري را انجام دهد كه با يوسف
انجام داد. صاحب الزمان(ع)، آن مظلوم حق از دست داده، در ميان مردم رفت و آمد
ميكند و در بازار قدم مينهد و گاهي بر فرش منزلهاي دوستان مينشيند، ليكن او را
نميشناسند تا زماني كه خداوند به وي اذن دهد تا وي خود را معرفي كند، آن گونه كه
يوسف(ع) اجازه داد هنگامي كه برادرانش گفتند: تو يوسفي؟ گفت: آري من يوسفم».(5)
از اين روايت استفاده ميشود كه امام زمان(ع) مكان معين
نداشته در ميان جمع و جامعه است، با مردم حشر و نشر دارد و زندگي طبيعي و معمولي
دارد. در مراسم مذهبي و مناسك حج شركت ميجويد، ولي شناخته شده نيست و اين امري
است كه سابقه داشته و دارد. عنايت امام(ع) به مردم و هدايت و رهبري مردم از سوي
ديگر نشان از آن دارد كه آن حضرت در همه جا بوده و در همه جا حضور دارد.
از جمع بين روايات نيز ميتوان استفاه كرد كه امام
زمان(ع) در همه جا حضور دارد و اين منافات ندارد به آن دسته از روايت كه مكان معين
مانند مدينه و مكه را بيان كردهاند؛ زيرا آن دسته روايات ناظر بر آن است كه در
برخي از زمانها و مكانهاي خاص حضور پيدا ميكند. آن دسته از روايات كه مكان
مشخصي را براي امام بيان نكرده ناظر بر آن است كه حضرت در همه جا حضور دارد. بي
ترديد يكي از مصاديق حضور امام در همه جا، همان مكانهاي خاصي ميباشد.
پينوشتها:
1. شيخ طوسي، كتاب الغيبه، ص 266
2. بحار الانوار، ج 52، ص 153 و اصول كافي، ج 1، ص 340
3. شيخ طوسي، كتاب الغيبه، ص 162
4. نعماني، كتاب الغيبه، ص 182
5. نعماني، كتاب الغيبه، ص 164
